Filterende waterplanten - Feit of fabel

Een zwemvijver wordt vaak verkocht als een wonderlijk stukje natuur waarbij planten het water filteren. Vanuit deze veronderstelling ontstaan soms de meest eenvoudige systemen die grotendeels of compleet berusten op plantengroei, maar is dat verstandig? Als planten filteren, waarom hebben we dan nog andere filtermaterialen nodig en waarom zijn er dan ook succesvolle zwemvijvers met weinig of soms zelfs geen planten?

Definieer ‘filteren’

Het woord ‘filteren’ heeft een bepaalde context nodig om goed te definiëren en in onze context verwijst het woord naar het scheiden of verwerken van ‘ongewenste’ deeltjes en stoffen uit het water. Hoewel planten zeker bepaalde stoffen kunnen verwerken, vervullen ze slechts één van de drie belangrijke taken als het over filteren gaat.

Filtratie in een duurzame zwemvijver kent namelijk drie stadia; (1) het mechanische stadium, waar afval fysiek tegengehouden wordt, (2) het biologische stadium, waar afvalstoffen verwerkt worden tot plantenvoeding en tenslotte (3) het stadium van voedselopname, waar plantenvoeding opgenomen wordt. Alle drie deze stadia vallen onder ‘filteren’, dus de uitspraak dat planten filteren wanneer ze plantenvoeding opnemen is objectief gezien wel correct, maar het creëert de foutieve gedachte dat planten het complete verhaal van filtratie voor hun rekening kunnen nemen. Tekst en uitleg blijft dus belangrijk bij die uitspraak.

De natuur als voorbeeld

Dat het in de natuur ook enkel en alleen met planten gebeurt is een argumentering dat vaak opduikt als er gepraat wordt over de filterende werking van planten. Echter is die uitspraak kort door de bocht, want zonder biologisch stadium kan er geen evenwichtige vijver bestaan, ook niet in de natuur. We weten dat planten het biologische stadium niet (of minimaal te beperkt) voor zich kunnen nemen, dus hoe werkt het dan precies in de natuur?

Het antwoord op die vraag is eigenlijk heel simpel, want de bodemmaterialen in natuurlijke vijver bestaan vaak uit een aanzienlijk volume grind, zand, leem, klei, enzovoort. Hierin verschillen ze enorm van onze zwemvijver, waar de grootste oppervlaktes bestaan uit een kale vlakke ondergrond (liner, polyester, …). In deze materialen is er een overdaad aan oppervlakte voor goede bacteriën, die heel het biologische stadium op zich nemen. Een volwaardig mechanisch stadium ontbreekt echter wel in de natuur. De hogere standaard die we onszelf opleggen rond zwemwater maakt dat het in een duurzaam zwemvijverconcept meer controle biedt over afvalbeheer en bijgevolg hoe ‘proper’ we de zwemvijver kunnen houden.

Noodzaak of bijzaak?

Planten vormen dus een belangrijke factor voor het stadium van de voedselopname en zijn in de meest gekende systemen steeds aanwezig. Er wordt vaak gedacht dat natuurlijk zwemwater onlosmakelijk verbonden is met planten, maar dat is niet altijd het geval. Er bestaan alternatieve methodes die de aanwezigheid van planten van noodzaak omzetten in bijzaak. Denk maar aan de zogenaamde ‘natuurzwembaden’ van een niet nader genoemd Oostenrijks toonaangevend bedrijf, waar water 100% natuurlijk gefilterd wordt en de taak van planten overgenomen wordt door alternatieve methodes. En nee, ik heb het hier niet over zogenaamde ‘hybride zwemvijvers’ of ‘biobaden’, want die werken niet meer op een natuurlijke basis (op voorwaarde dat de term correct toegepast werd).

Of zo een ‘natuurzwembad’ of ander type zwemvijver zonder planten nog een ‘echte’ zwemvijver is hangt af van diegene aan wie je het vraagt. In de basis wordt het water nog steeds 100% natuurlijk gefilterd net zoals bij een klassieke zwemvijver, maar het uitzicht lijkt al sneller op dat van een klassiek zwembad natuurlijk. Het is dus, zoals veel onderwerpen in deze markt, een kwestie van perceptie.

Plant is koning

De werking van planten in een zwemvijver mag niet onderschat, maar evenmin overschat worden. Ze zijn en blijven de meest logische keuze om plantenvoeding op te nemen, maar zijn daarom niet de enige optie. Wie eenvoud en onderhoudsvriendelijkheid hoog op zijn prioriteitenlijst heeft staan, komt best in aanraking met een concept waar waterplanten een belangrijke rol spelen. Wie gebeten is door het uitzicht van strakke zwembaden vindt mogelijks heil in concepten met een alternatief op waterplanten. Beide pistes zijn 100% natuurlijk en goed bevonden, maar wat past het beste bij jou?